جايز بودن آن اختلافى وجود ندارد . پاسخ : غرض و منظور ، وادار كردن استدلال كننده به آن‌چه امكان التزام به چيزى كه در ظاهر آيه نمىباشد است ؛ زيرا ظاهر آيات شرك قبل از توجّه كافى به ظاهر مطلق ، توجّه به غير خدا را نفى مىكند چنان‌كه ظاهر اين آيه در قرآن چنين است : « وَ ما النّصْرُ الّا مِنْ عِنْد اللّه » « 1 » و آيات ديگر . اگر به مدلول ظاهر آيه توجّه كنيم مفاد و معنا همين خواهد بود ، امّا نمىتوان به اين ظاهر تنها ملتزم بود چنان‌كه طرف مقابل نيز در آن ملتزم نمىشود ، از اين جا دانسته مىشود كه ظاهر آيه قطعاً مراد و مقصود نيست ، بلكه ناگزير بايد بر اساس دلايل عقلى در آن ظاهر تصرّف و تفسير كنيم ؛ زيرا اگر مطلق توجّه به غير خدا مراد باشد ، بايد كمك خواستن از صاحب توان و قدرت بدنى نيز شرك محسوب شود در حالى كه يقيناً چنين نيست . توضيح آن كه : براى درك و فهم موضوع سخن ناگزير سخنان تعدادى از بزرگان قوم كه انديشه و آراى آنان مشهور است را بياوريم : در تفسير المنار دربارهء فرمودهء خداوند كه « ايّاك نستعين » مىگويد : يعنى به جز تو از كسى يارى نمىجوييم و همين گفتار نيازمند توضيح است ؛ زيرا خداوند در آيهء ديگر كه ما را امر به تعاون و كمك كردن مىفرمايد دستور مىدهد : « وَ تَعاوَنوا عَلَى البِرّ وَ التّقوى » ؛ در نيكى كردن و پرهيزكارى ، به هم ديگر كمك كنيد . پس معناى محدود كردن و انحصار كمك طلبيدن در اين آيه چه خواهد بود ؟ جواب : رمز پيروزى در همهء اعمالى كه انسان انجام مىدهد ، منوط به

--> ( 1 ) . « كمك و يارى جز از جانب خدا وجود ندارد » .